Czy rozmowa z AI może zastąpić psychoterapię?
Jako psychoterapeutka coraz częściej spotykam się z powszechnym użyciem modeli językowych do poradnictwa w zakresie problemów natury psychicznej. Najbardziej popularne jest to wśród młodzieży i osób doświadczających trudności w relacjach. Pacjentom może wydawać się, że o wiele łatwiej i skuteczniej jest zapytać AI o poradę niż zadać sobie trud regularnych spotkań z psychoterapeutą.
Tymczasem, jak pokazują badania nad AI znacznie częściej ulega ona stereotypom i uprzedzeniom niż terapeuci. Co więcej generowane przez nią treści mogą utrwalać nasz punkt widzenia i schlebiać naszym upodobaniom, zamiast, jak dzieje się to w terapii, prowadzić do stopniowej korekty błędnych przekonań, czy zmiany dysfunkcyjnych, niesłużących nam, zachowań.
Terapia nie jest procesem bezwysiłkowym, zakłada ona systematyczną, regularną pracę i aktywne zaangażowanie zarówno po stronie pacjenta, jak i terapeuty i odbywa się w regularnych odstępach czasu. Jest ona „szyta na miarę”, dostosowana do indywidualnych potrzeb i problemów pacjenta, osadzona w historii życia, a także w tym co z sesji na sesję dzieje się w gabinecie.
Zupełnie inną dynamikę możemy zauważać w kontakcie z modelem językowym- on jest zawsze pod ręką, co może sprzyjać kompulsywnemu i obsesyjnemu sposobowi myślenia i reagowania, a także zdejmować odpowiedzialność z pacjenta jako aktywnego uczestnika procesu terapeutycznego. Może tworzyć złudne poczucie bliskości i nie prowadzić do zrozumienia i rozwiązania problemów związanych z relacjami międzyludzkimi.
Sztuczna inteligencja może doraźnie wesprzeć w rozwiązywaniu bieżących problemów, ale nie zapewni bezpiecznego procesu terapeutycznego prowadzącego do głębokiej zmiany.
Aleksandra Peczsz- Okońska,
psychoterapeutka integracyjna
Czym jest psychoterapia?
Psychoterapia to profesjonalna forma pomocy psychologicznej prowadzona przez wykwalifikowanego terapeutę. Jej celem jest nie tylko zmniejszenie objawów czy rozwiązanie konkretnego problemu, ale również:
• lepsze rozumienie własnych emocji i schematów działania
• rozwijanie zdrowszych sposobów radzenia sobie z trudnościami
• budowanie bardziej satysfakcjonujących relacji
• pogłębianie świadomości siebie
• doświadczanie bycia we wspierającej relacji z drugim człowiekiem
• doświadczanie bycia zobaczonym i zaakceptowanym wraz z całym bagażem trudności
Proces terapeutyczny to proces znacznie głębszy niż wymiana wiadomości czy otrzymywanie porad. Jej fundamentem jest relacja z drugim, żywym człowiekiem, który jest obecny, reaguje emocjonalnie i bierze odpowiedzialność za przebieg procesu terapeutycznego. Opiera się na bezpiecznej, autentycznej relacji między dwiema osobami. To właśnie ta relacja- często nazywana relacją terapeutyczną- jest jednym z najważniejszych czynników zmiany.
Dlaczego relacja z żywym człowiekiem jest tak ważna
Psychoterapia zakłada spotkanie dwóch podmiotów- dwóch czujących osób posiadających własną historię, emocjonalność i zdolność do refleksji nad relacją. W trakcie sesji terapeutycznej istotną rolę odgrywają elementy, które nie ograniczają się do treści wypowiadanych słów, takie jak:
• komunikacja niewerbalna
• modulacja głosu
• momenty ciszy
• spontaniczne reakcje emocjonalne
• procesy przeniesienia i przeciwprzeniesienia
Te zjawiska stanowią integralną część procesu terapeutycznego i są przedmiotem refleksji zarówno pacjenta, jak i terapeuty.
Systemy sztucznej inteligencji, mimo zdolności generowania przekonujących komunikatów językowych, nie uczestniczą w relacji intersubiektywnej. Nie doświadczają emocji, nie reagują na poziomie afektywnym i nie posiadają świadomości relacyjnej.
Człowiek rozwija się w relacjach z innymi ludźmi. Nasze emocje, sposób reagowania czy poczucie bezpieczeństwa są kształtowane właśnie w kontaktach interpersonalnych.
W psychoterapii relacja z terapeutą daje możliwość doświadczenia czegoś, czego często brakowało wcześniej:
• Realnej obecności drugiej osoby
Terapeuta reaguje nie tylko słowami, ale też tonem głosu, mimiką, tempem rozmowy czy milczeniem. Te subtelne elementy komunikacji są kluczowe w pracy z emocjami.
• Autentycznej odpowiedzi emocjonalnej
Terapeuta jest człowiekiem- może coś poczuć, zauważyć napięcie w relacji, odzwierciedlić emocje pacjenta.
• Bezpiecznego eksperymentowania z relacją
W terapii można sprawdzać nowe sposoby bycia z drugim człowiekiem: mówić o złości, wstydzie, potrzebach czy granicach.
• Indywidualnego rozumienia historii życia
Terapeuta poznaje kontekst życia pacjenta, jego przeszłość, doświadczenia relacyjne i mechanizmy obronne i wnosi go w trakcie interwencji.
Tego rodzaju doświadczenie nie powstanie w rozmowie z algorytmem.
Ograniczenia sztucznej inteligencji w kontekście pomocy psychologicznej
Zastosowanie AI w obszarze zdrowia psychicznego jest przedmiotem rosnącego zainteresowania badawczego. Jednocześnie wskazuje się na istotne ograniczenia tych technologii w kontekście psychoterapii.
• Brak odpowiedzialności klinicznej
Psychoterapeuci działają w ramach określonych standardów etycznych i zawodowych. Ich praca podlega superwizji, a podejmowane interwencje opierają się na wiedzy klinicznej oraz doświadczeniu praktycznym.
Systemy AI nie ponoszą odpowiedzialności za konsekwencje udzielanych odpowiedzi i nie są w stanie prowadzić procesu diagnostycznego w sposób porównywalny z pracą specjalisty.
• Ograniczone rozumienie kontekstu psychologicznego
Algorytmy językowe generują odpowiedzi na podstawie analizy wzorców w danych. Oznacza to, że ich „rozumienie” ma charakter statystyczny, a nie fenomenologiczny czy kliniczny.
W praktyce oznacza to brak możliwości pełnego uchwycenia:
– historii rozwojowej pacjenta
– dynamiki jego relacji interpersonalnych
– subtelnych sygnałów emocjonalnych obecnych w kontakcie terapeutycznym
• Ryzyko iluzji relacji
Jednym z potencjalnych zagrożeń jest powstawanie poczucia relacji z systemem technologicznym, które może przypominać relację interpersonalną, choć w rzeczywistości pozostaje jednostronną interakcją.
W skrajnych przypadkach może to prowadzić do:
• zastępowania relacji międzyludzkich jednostronnym kontaktem z technologią
• utrwalania izolacji społecznej
• unikania konfrontacji z trudnościami pojawiającymi się w realnych relacjach
Psychoterapia natomiast często polega właśnie na pracy z tymi trudnościami w bezpośrednim kontakcie z drugim człowiekiem.
FAQ – Czy rozmowa z AI może zastąpić psychoterapię
Czy chatbot może prowadzić psychoterapię?
Nie, psychoterapia wymaga kompetencji klinicznych, odpowiedzialności zawodowej oraz relacji terapeutycznej, której nie da się wytworzyć w interakcji z systemem sztucznej inteligencji.
Czy korzystanie z AI do rozmów o emocjach jest szkodliwe?
Nie musi być szkodliwe, jeśli traktujemy je jako narzędzie pomocnicze. Problem pojawia się wtedy, gdy zastępuje ono realne relacje lub profesjonalną pomoc.
Dlaczego relacja z terapeutą jest tak ważna?
Badania nad psychoterapią pokazują, że jakość relacji terapeutycznej jest jednym z najważniejszych czynników skuteczności terapii.
Kiedy warto rozważyć psychoterapię?
Psychoterapia może być pomocna, gdy trudności emocjonalne utrzymują się przez dłuższy czas, wpływają na codzienne funkcjonowanie lub relacje z innymi osobami.
Czy psychoterapia online jest tak samo skuteczna jak stacjonarna?
W wielu przypadkach tak. Kluczowe jest jednak to, że po drugiej stronie wciąż znajduje się realny, wykwalifikowany terapeuta, a nie algorytm.
W gabinecie Horyzont Psychoterapia w Warszawie oferujemy profesjonalne wsparcie psychoterapeutyczne w bezpiecznej i życzliwej atmosferze w trzech lokalizacjach:
- Racławicka 156 (Ochota)
- Kazubów 6 (Bemowo)
- Muszlowa 45 (Bemowo)
